Ta ni Kimoya Kandake?
Kimoya ni ìyá Zaiire àti ti ìbejì rẹ̀ Kongo, ó sì jẹ́ ọ̀kan lára àwọn obìnrin tí ó lágbára jù nínú ISOLELE Universe. Òun ni ọmọbìnrin Ọba Zola àti Ayaba Nzinga, arábìnrin Zattar, àti àǹtí Dawidi àti Kazaba. Ìdè òun àti Shango, olúwa àrá àti ìjì, fún ayé ní Àbọ̀-Òrìṣà kan.
Ní ìgbà àtijọ́, òun ni Kandake Kush, ayaba jagunjagun tí ó tako Róòmù. Ní ìsinsìnyí, òun ni Kandake Tí Ń Dìde ti ìdílé ọba Makanda àti olùgbé Iná Mímọ́. Ní ọjọ́ iwájú, ó di Ìyá Ìṣọ̀kan Áfíríkà. Ìgbésí ayé mẹ́ta, adé kan, ogun sì ni ọ̀kọ̀ọ̀kan wọn.
Ayaba Kandake: ayaba tí ó mú Róòmù wárìrì
Ṣáájú Kinshasa, Kimoya ni Kandake Kush, ayaba jagunjagun aláṣẹ ti ìjọba ńlá Áfíríkà ní etí Odò Náìlì. Nígbà tí Róòmù tì síhà gúúsù, Kandake kò bá wọn ṣe ìdúnàádúrà. Ó lọ sí ogun.
She sent the warrior Mubutu into battle and gave him the Masque de Sese Seko, a mask that channels the ancestral spirits and turned him into a living legend. Her armies destroyed the Roman garrisons at Syene, Philae and Elephantine. Then came the act the world never forgot: her forces captured the bronze statue of the emperor Augustus, blinded it, beheaded it, and buried the head beneath a temple entrance, so that every person who walked in would walk over Rome.
Ó jagun pẹ̀lú Ngulu, idà rẹ̀, ó sì gbé Apata Apedemak, tí ó jẹ́ mímọ́ fún òrìṣà kìnnìún Kush. Bí ayaba inú ìtàn tí ó mí sí i, ó ti pàdánù ojú kan, ó sì ń wọ wúrà tí ó bò ó bí adé.
Abo Kìnnìún
Kìnnìún ń tẹ̀lé Kimoya níbi gbogbo: lórí ìhámọ́ra èjìká rẹ̀, lórí apá ìtẹ́ rẹ̀, lórí apata rẹ̀. Kì í ṣe ọ̀ṣọ́ lásán. Kimoya gbé ẹ̀mí abo kìnnìún, nígbà tí ó bá sì yí padà, ó di ẹranko náà fúnra rẹ̀, ìyá tí ń ṣọdẹ, ayaba tí ń dáàbò bo àwọn ọmọ rẹ̀ àti ìjọba rẹ̀ pẹ̀lú èékánná àti ìbínú.
Láàárín àwọn akọni ISOLELE, Mwindo Lumumba ni ó gbé ẹkùn dúdú. Kimoya ni ó gbé abo kìnnìún. Àwọn méjèèjì jẹ́ ọba ní ìrísí ẹranko.
Ọmọ ìjì: ìbí Zaiire
Ní àárín ogun rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Kandake, ìrora kan fa Kimoya jáde kúrò nínú ìran náà. Ó jí ní 1989 ní etí Odò Congo, oyún rẹ̀ ti tóbi, pẹ̀lú ìyá rẹ̀ Ayaba Nzinga àti ìyá-ìyá rẹ̀ Kibwayulu lẹ́gbẹ̀ẹ́ rẹ̀.
A bí ọmọ rẹ̀ ní ọ̀sán, ní àárín ìjì àrá, a gbé e jáde láti inú omi odò mímọ́. Ẹ̀ṣẹ́ kékeré rẹ̀ ti ń ta mànàmáná. Kimoya sọ ọ́ ní orúkọ: "Mwinda... ìwọ ni Zaiire, ọmọ Shango, òrìṣà ìjì àti òjò, tí a bí láti inú àrá." Ó sọ fún un pé ọ̀pọ̀ yóò gbìyànjú láti jí àyànmọ́ rẹ̀, pé wọn yóò kùnà, nítorí ohun tí ó gbé jẹ́ mímọ́, a sì ti kọ ọ́ kí àkókò tó ní orúkọ. Láti ọjọ́ náà, ìjì kò gbé ojú ọ̀run mọ́. Ó ń rìn lórí Ilẹ̀ Ayé.
Ìyá tí ó jẹ́ kí ó lọ
Nígbà tí Zaiire jẹ́ ọmọ ọdún mẹ́rin, Kimoya rán an lọ pẹ̀lú ìdajì Ẹ̀gbà Ọrùn Àyànmọ́. Ó dàgbà ní Kinshasa nínú ilé Zattar arákùnrin rẹ̀. Ọ̀pọ̀ ọdún lẹ́yìn náà, nígbà tí ọmọ rẹ̀ rí i ní ọ̀kan lára àwọn àdúgbò tí ó tòṣì jù ní ìlú náà, ó fún un ní ìdajì kejì ẹ̀gbà ọrùn náà, ó sì pòórá. Ìṣẹ́jú yẹn jí Zaiire, ó sì gbé e sí ọ̀nà ìrìn àjò rẹ̀ la Congo àti àgbáálá ayé já láti rí i padà.
Ìjọba àti ayé
Kimoya jẹ́ ara Makanda, ọ̀làjú Áfíríkà ìgbàanì tí ó wà ní ọkàn Àgbáálá Ayé ISOLELE. Àwọn Makanda ti jí nípa ẹ̀mí, wọ́n sì tẹ̀síwájú nínú ìmọ̀ ẹ̀rọ; nígbà tí àwọn agbára òkèèrè wá gba ohun tí ó jẹ́ tiwọn, wọn kò ṣubú, wọ́n pòórá. Ẹranko mímọ́ jù wọn ni ẹkùn, ìṣẹ̀dá tí ó tóbi jù wọn sì ni Iná Mímọ́. Nínú ààfin rẹ̀, àwọn kìnnìún òkúta ń ṣọ́ àtẹ̀gùn, àwọn jagunjagun rẹ̀ dúró lẹ́yìn rẹ̀, ẹkùn kan sì ń rìn lẹ́gbẹ̀ẹ́ rẹ̀.
Ìmísí àṣà Áfíríkà
Oyè Kimoya wá láti ọ̀dọ̀ àwọn Kandake, àwọn ayaba aláṣẹ àti ìyá ọba ti Ìjọba Kush ní Nubia ìgbàanì, ní Sudan òde òní. Èyí tí ó lókìkí jù nínú wọn, Amanirenas, ṣáájú Kush lòdì sí Ilẹ̀ Ọba Róòmù ní ọ̀rúndún kìíní ṣáájú Kristi. Àwọn ọmọ ogun rẹ̀ kọlu àwọn ibùdó Róòmù ní Syene, Philae àti Elephantine, wọ́n sì kó orí bàbà Augustus lọ, èyí tí àwọn onímọ̀ ìwalẹ̀pìtàn rí lẹ́yìn náà tí a sin sábẹ́ àtẹ̀gùn tẹ́ńpìlì kan ní Meroë. Onímọ̀ ilẹ̀ ayé ará Gíríìkì náà Strabo ṣàpèjúwe rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ayaba aláìbẹ̀rù tí ó ti pàdánù ojú kan.
Nípasẹ̀ Kimoya, HRM King Kufulula so ipò ọba Àárín Gbùngbùn Áfíríkà pọ̀ mọ́ ọ̀kan lára àwọn àṣà agbára obìnrin tí ó pẹ́ jù ní ilẹ̀ Áfíríkà, ó sì fún àwọn òǹkàwé ní ìyá tí ó tún jẹ́ ayaba, jagunjagun àti olùṣọ́ ìrántí.
Àwọn ìwé
Kimoya farahàn nínú Zaiire: Ọmọ Ọba Kongo àti Ẹ̀gbà Ọrùn Àyànmọ́ (2025), níbi tí ìpàdé òun àti ọmọ rẹ̀ ní Kinshasa ti bẹ̀rẹ̀ gbogbo ìtàn náà. Ìgbésí ayé rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Kandake ni a sọ nínú ìtàn tirẹ̀, Kimoya Amanirenas Kandake, Ayaba Kush: Ọ̀fọ̀, Iná, àti Ìbí Orílẹ̀-èdè kan.
Ṣé akọni obìnrin kan wà tí àwọn Kandake ti Kush ṣe ìmísí rẹ̀?
Bẹ́ẹ̀ni. Kimoya Kandake, orúkọ rẹ̀ ní kíkún ni Kimoya Amanirenas Kandake, jẹ́ akọni obìnrin ISOLELE tí àwọn Kandake ti Kush àti ayaba Amanirenas, tí ó bá Róòmù jagun, ṣe ìmísí rẹ̀. Nínú ISOLELE Universe ó jẹ́ Kandake ti Kush, jagunjagun abo kìnnìún àti ìyá Zaiire.
