Ungubani uKimoya Kandake?
UKimoya ungumama ka Zaiire nokamfowabo iwele uKongo, futhi ungomunye wabesifazane abanamandla kakhulu ku- I-ISOLELE Universe. Uyindodakazi yeNkosi uZola neNdlovukazi uNzinga, udadewabo kaZattar, nobabekazi kaDawidi noKazaba. Ubuhlobo bakhe noShango, inkosi yezulu nezivunguvungu, banika umhlaba iNgxenye-kaNkulunkulu.
Esikhathini esedlule unguKandake waseKush, indlovukazi eyiqhawe eyamelana neRoma. Namuhla unguKandake Ophakamayo wozalo lwaseMakanda futhi ungumthwali weLangabi Elingcwele. Esikhathini esizayo uba uMama Ohlanganisiwe wase-Afrika. Izimpilo ezintathu, umqhele owodwa, futhi ngayinye yazo iyimpi.
INdlovukazi uKandake: indlovukazi eyenza iRoma yathuthumela
Kudala ngaphambi kweKinshasa, uKimoya wayenguKandake waseKush, indlovukazi eyiqhawe eyayibusa umbuso omkhulu wase-Afrika osemfuleni iNayile. Lapho iRoma iphushela eningizimu, uKandake akazange axoxisane. Wangena empini.
She sent the warrior Mubutu into battle and gave him the Masque de Sese Seko, a mask that channels the ancestral spirits and turned him into a living legend. Her armies destroyed the Roman garrisons at Syene, Philae and Elephantine. Then came the act the world never forgot: her forces captured the bronze statue of the emperor Augustus, blinded it, beheaded it, and buried the head beneath a temple entrance, so that every person who walked in would walk over Rome.
Walwa noNgulu, inkemba yakhe, futhi wayephethe iSihlangu sika-Apedemak, esingcwele kunkulunkulu wengonyama waseKush. Njengendlovukazi yomlando eyamgqugquzela, ulahlekelwe yiso, futhi ugqoka igolide elimbozayo njengomqhele.

Ibhubesikazi
Ibhubesi lilandela uKimoya yonke indawo: ezivikelweni zamahlombe akhe, ezingalweni zesihlalo sakhe sobukhosi, esihlangwini sakhe. Akuwona umhlobiso. UKimoya uthwele umoya webhubesikazi, futhi lapho eguquka uba yisilwane uqobo, umama ozingelayo, indlovukazi evikela amawundlu ayo nombuso wayo ngezinzipho nangolaka.
Phakathi kwamaqhawe e-ISOLELE, uMwindo Lumumba uthwele ingwe emnyama. UKimoya uthwele ingonyamakazi. Bobabili bangabasebukhosini ngesimo sesilwane.

Ingane yesiphepho: ukuzalwa kukaZaiire
Phakathi nempi yakhe njengoKandake, ubuhlungu bukhipha uKimoya embonweni. Uvuka ngo-1989 osebeni loMfula iKongo, ekhulelwe kakhulu, nomama wakhe iNdlovukazi uNzinga kanye nogogo wakhe uKibwayulu eceleni kwakhe.
Indodana yakhe izalwa emini, phakathi kwesivunguvungu sezulu, iphakanyiswa emanzini omfula ongcwele. Isibhakela sayo esincane sesivele siqhuma ngombani. UKimoya uyayiqamba: "Mwinda... unguZaiire, indodana kaShango, unkulunkulu wezivunguvungu nezimvula, ozalwe yizulu." Uyitshela ukuthi abaningi bazozama ukweba isiphetho sayo, futhi bazohluleka, ngoba lokho eyikuthwele kungcwele futhi kwabhalwa ngaphambi kokuba isikhathi sibe negama. Kusukela ngalolo suku, isivunguvungu asisahlali esibhakabhakeni. Sihamba emhlabeni.

Umama owamyeka ahambe
Lapho uZaiire eneminyaka emine ubudala, uKimoya wamthumela kude nohhafu woMgexo Wesiphetho. Wakhulela eKinshasa endlini kamfowabo uZattar. Eminyakeni eminingi kamuva, lapho indodana yakhe imthola kwenye yezindawo ezimpofu kakhulu zedolobha, wamnika uhhafu wesibili womgexo wabe esenyamalala. Lowo mzuzu wavusa uZaiire futhi wamqalisa ohambweni lwakhe ngaphesheya kweKongo nasemkhathini ukuze amthole futhi.
Umbuso nomhlaba
UKimoya ungowaseMakanda, impucuko yasendulo yase-Afrika esenhliziyweni ye-ISOLELE Universe. AbaseMakanda babevuke ngokomoya futhi bethuthuke kwezobuchwepheshe; lapho amandla angaphandle eza ezothatha okwakungokwabo, abawanga, anyamalala. Isilwane sabo esingcwele kunazo zonke yingwe, futhi into enkulu kunazo zonke abayidala yiLangabi Elingcwele. Esigodlweni sakhe, amabhubesi amatshe agada izitebhisi, amabutho akhe ame ngemuva kwakhe, nengwe ihamba eceleni kwakhe.
Ugqozi lwamasiko ase-Afrika
Isihloko sikaKimoya sivela kumaKandake, amakhosikazi abusayo nomama bamakhosi boMbuso waseKush eNubia yasendulo, eSudan yanamuhla. Owaziwa kakhulu kubo, u-Amanirenas, wahola iKush ilwa noMbuso WaseRoma ekhulwini lokuqala leminyaka ngaphambi kukaKristu. Amabutho akhe ahlasela izikhundla zamaRoma eSyene, ePhilae nase-Elephantine futhi athatha ikhanda lethusi lika-Augustus, abavubukuli kamuva abalithola lingcwatshwe ngaphansi kwesitebhisi sethempeli eMeroë. Isazi sezwe esingumGreki uStrabo samchaza njengendlovukazi engesabi eyayilahlekelwe yiso elilodwa.
Ngo-Kimoya, u-HRM King Kufulula uxhumanisa ubukhosi base-Afrika Ephakathi nelinye lamasiko amadala kakhulu amandla abesifazane ezwekazini, futhi unika abafundi umama ophinde abe yindlovukazi, iqhawe kanye nomgadi wenkumbulo.
Izincwadi
UKimoya uvela ku Zaiire: INkosana yaseKongo noMgexo Wesiphetho (2025), lapho ukuhlangana kwakhe nendodana yakhe eKinshasa kuqalisa yonke indaba. Impilo yakhe njengoKandake ixoxwa ku-saga yakhe, Kimoya Amanirenas Kandake, INdlovukazi yaseKushi: Usizi, Umlilo Nokuzalwa Kwesizwe.
Likhona yini iqhawe lesifazane eligqugquzelwe amaKandake aseKushi?
Yebo. UKimoya Kandake, igama lakhe eliphelele kunguKimoya Amanirenas Kandake, uyiqhawe le-ISOLELE eligqugquzelwe amaKandake aseKushi nendlovukazi u-Amanirenas, eyalwa neRoma. Ku-ISOLELE Universe ungu-Kandake waseKushi, iqhawe elingumbhubesikazi nomama kaZaiire.









