Kimoya Kandake azali nani?
Kimoya azali mama ya Zaiire mpe ya lipasa na ye Kongo, mpe moko ya basi ya makasi koleka na Molongo ya ISOLELE. Azali mwana-mwasi ya Mokonzi Zola mpe Mokonzi-mwasi Nzinga, ndeko-mwasi ya Zattar, mpe tata-mwasi ya Dawidi mpe Kazaba. Boyokani na ye na Shango, mokonzi ya nkake mpe mipepe makasi, epesaki mokili Ndambo-Nzambe.
Na kala azali Kandake ya Kush, mokonzi-mwasi mobundi oyo atelemelaki Rome. Lelo azali Kandake oyo Azali Kobima ya libota ya Makanda mpe momemi ya Moto Mosantu. Na mikolo ekoya akokoma Mama oyo Asangisi Afrika. Bomoi misato, motole moko, mpe moko na moko ezali etumba.
Mokonzi-mwasi Kandake: mokonzi-mwasi oyo alengisaki Rome
Kala mingi liboso ya Kinshasa, Kimoya azalaki Kandake ya Kush, mokonzi-mwasi mobundi oyo ayangelaki bokonzi monene ya Afrika na Nil. Ntango Rome epusaki epai ya sidi, Kandake asololaki te. Akendaki na etumba.
She sent the warrior Mubutu into battle and gave him the Masque de Sese Seko, a mask that channels the ancestral spirits and turned him into a living legend. Her armies destroyed the Roman garrisons at Syene, Philae and Elephantine. Then came the act the world never forgot: her forces captured the bronze statue of the emperor Augustus, blinded it, beheaded it, and buried the head beneath a temple entrance, so that every person who walked in would walk over Rome.
Abundaki na Ngulu, mopanga na ye, mpe amemaki Nguba ya Apedemak, ya bosantu mpo na nzambe-nkosi ya Kush. Lokola mokonzi-mwasi ya lisolo oyo apesaki ye makanisi, abungisi liso moko, mpe alataka wolo oyo ezipi yango lokola motole.
Nkosi-mwasi
Nkosi elandaka Kimoya bisika nyonso: na eloko ya lipeka na ye, na maboko ya kiti na ye ya bokonzi, na nguba na ye. Ezali kitoko kaka te. Kimoya amemaka molimo ya nkosi-mwasi, mpe ntango abongwanaka akomaka nyama yango moko, mama oyo aboteka nyama, mokonzi-mwasi oyo abatelaka bana na ye mpe bokonzi na ye na manzaka mpe nkanda.
Kati na bilombe ya ISOLELE, Mwindo Lumumba amemaka nkoi-moindo. Kimoya amemaka nkosi-mwasi. Bango mibale bazali bato ya bokonzi na lolenge ya nyama.
Mwana ya mopepe makasi: kobotama ya Zaiire
Na kati ya etumba na ye lokola Kandake, mpasi moko ebimisi Kimoya na emoniseli. Alamuki na 1989 na libongo ya Ebale ya Kongo, na zemi monene, mama na ye Mokonzi-mwasi Nzinga mpe nkoko na ye Kibwayulu pembeni na ye.
Mwana na ye abotami na moi, na kati ya mopepe makasi ya nkake, batomboli ye na mai ya ebale ya bosantu. Ekofi na ye ya moke ezali deja kongenga na nkake. Kimoya apesi ye nkombo: "Mwinda... ozali Zaiire, mwana ya Shango, nzambe ya mipepe mpe ya mbula, oyo abotami na nkake." Ayebisi ye ete bato mingi bakomeka koyiba destin na ye, mpe bakolonga te, mpo oyo amemi ezali ya bosantu mpe ekomamaki liboso ntango ezala na nkombo. Uta mokolo wana, mopepe makasi efandaka lisusu na likoló te. Etambolaka na mabele.
Mama oyo atikaki ye akende
Ntango Zaiire azalaki na mbula minei, Kimoya atindaki ye mosika na ndambo ya Collier ya Destinée. Akolaki na Kinshasa na ndako ya ndeko na ye mobali Zattar. Mbula mingi sima, ntango mwana na ye amonaki ye na moko ya ba quartier ya bobola koleka ya engumba, apesaki ye ndambo ya mibale ya collier mpe abungaki. Ntango wana elamusaki Zaiire mpe ebandisaki mobembo na ye na Kongo mpe na likoló mpo na komona ye lisusu.
Bokonzi mpe mokili
Kimoya azali ya Makanda, bokoli ya kala ya Afrika oyo ezali na motema ya Mokili ya ISOLELE. Makanda bazalaki na molimo ya kolamuka mpe na mayele ya technologie; ntango makasi ya libanda eyaki mpo na kozwa biloko na bango, bakweyaki te, babungaki. Nyama na bango ya bosantu koleka ezali nkoi, mpe bokeli na bango monene ezali Moto Mosantu. Na ndako na ye ya bokonzi, ba nkosi ya mabanga babatelaka escalier, babundi na ye batelemi nsima na ye, mpe nkoi etambolaka pembeni na ye.
Makanisi ya bonkoko ya Afrika
Titre ya Kimoya euti na ba Kandake, bamama-bakonzi oyo bazalaki koyangela mpe bamama ya bakonzi ya Bokonzi ya Kush na Nubie ya kala, Soudan ya lelo. Oyo ayebani koleka, Amanirenas, atambwisaki Kush na etumba na Bokonzi ya Roma na siècle ya liboso liboso ya Klisto. Mampinga na ye babundisaki bisika ya Roma na Syène, Philae mpe Éléphantine mpe bamemaki motó ya bronze ya Auguste, oyo ba archéologue bamonaki sima ekundami na nse ya etambola ya tempelo na Méroé. Mokomi ya Grèce Strabon alobaki ete azalaki mokonzi-mwasi oyo abangaka te mpe abungisaki liso moko.
Na nzela ya Kimoya, HRM King Kufulula akangisi bokonzi ya Afrika ya Kati na moko ya bizaleli ya kala koleka ya nguya ya basi na continent, mpe apesi batangi mama oyo azali mpe mokonzi-mwasi, mobundi mpe mobateli ya makanisi.
Babuku
Kimoya amonanaka na Zaiire: Mwana-mokonzi ya Kongo mpe Collier ya Destinée (2025), epai wapi kokutana lisusu na mwana na ye na Kinshasa ebandisi lisolo mobimba. Bomoi na ye lokola Kandake elobami na lisolo na ye moko, Kimoya Amanirenas Kandake, Mokonzi-mwasi ya Kush: Mawa, Moto mpe Kobotama ya Ekolo.
Super-héroïne moko ezali oyo euti na ba Kandake ya Koush?
Ee. Kimoya Kandake, nkombo na ye mobimba Kimoya Amanirenas Kandake, azali super-héroïne ya ISOLELE oyo euti na ba Kandake ya Koush mpe na mokonzi mwasi Amanirenas, oyo abundaki na Roma. Na Molongo ya ISOLELE azali Kandake ya Koush, mobundi nkosi mwasi mpe mama ya Zaiire.
