Zattar azali nani?
"Bankoko baponaki mwana oyo abotamaki naino te. Ngai natelemaki penepene liboso na bango."
Mibali mosusu babotamaka mpo na kozala bakonzi. Balobaki na Zattar ete azali moko na bango.
Azali Mwana-mokonzi ya Lolendo, mwana ya Mokonzi Zola mpe Mokonzi-mwasi Nzinga, abokolamaki banda bomwana na kondima ete kiti ya bokonzi ya Bapindi ezalaki ya ye. Amibongisaki mpo na yango. Azelaki yango. Mpe mokolo oyo esengelaki koya, bankoko baleki ye mpe baponaki mwana oyo abotamaki kutu naino te.
Mwana wana azalaki Zaiire.
Lolendo nde esimbaki Zattar atelema ntango balongolaki ye motole. Lolendo nde etindaka ye sikoyo. Mwana-mokonzi oyo bayibi asengaka te oyo ezalaki ya ye. Azongisaka yango.
Lelo, Zattar azali kokamba ndako ya bokonzi oyo eyebani koleka na Molongo ya ISOLELE. Bato babengaka bango libota ya Bapindi. Ntango bazali koleka, milongo ya mituka ekangaka babalabala. Ntango bazali kotambola, basali-basi motoba babwakaka makasa ya fololo ya wolo na makolo na bango. Mokili mobimba emonaka mokonzi na makambo nyonso longola kaka nkombo.
Moto moko te amonaka mpota. Mpe moto moko te amonaka Kima monene Mukomboso azali kozela na se ya mondele.
Libota na ye
Zattar auti na libota ya bato minene. Bano na ye bazali Mubutu mpe Shaka Zulu, mibali mibale oyo bankombo na bango ezali kaka koningisa mokili ya Afrika. Ndeko na ye ya mwasi azali Kimoya, Kandake. Bana na ye mapasa, Zaiire mpe Kongo, bazali bana ya ndeko na ye.
Mwana ya ndeko moko akolaki na ndako na ye. Mosusu, ekoki kozala amonaki ye koya te.
Ndenge amonanaka
Mondele ya bokonzi ya langi ya mayi-ya-pondu oyo etongami lokola ebende ya etumba. Wolo na kingo mpe na mabolongo. Ekoti ya kitoko na elembo ya ISOLELE. Zattar atombolaka mongongo mingi te. Azali na mposa te. Afandaka na nsima ya motuka ya bokonzi, bakengeli na ye bazingi ye, mpe motambwisi na ye oyo alati masque, Rwagama, atalaka ye na talatala ya nsima.
Ntango abongwanaka, mwana-mokonzi akomaka Kima monene Mukomboso, kima monene mpenza, nyama ya nguya koleka na zamba ya Kongo.
Uta nkosi kino kima monene
Zattar abotamaki nkosi. Sima likambo moko ebongolaki nyonso, mpe nkosi ekokaki lisusu te.
Akotaki na zamba mpo na koluka elimo oyo eleki motole nyonso na bokolo: Mukomboso, kima monene. Nzela ememaki ye na se ya mai mpe na kati ya moto. Azongaki amemi elimo ya Mukomboso.
Atikaki nkosi nsima. Atikaki lolendo na ye nsima te.
Zattar mpe Zaiire
Zaiire azalaki na mibu minei ntango alamukaki na kati ya motuka, alati ndambo ya collier ya kala. Bamemaki ye na ndako ya noko na ye.
Liboso ya mokili, Zaiire akolaki lokola mwana ya bokonzi. Na kati ya bifelo ya ndako ya mokonzi, azalaki na bomoi lokola mosali. Mpe mokolo na mokolo, Zattar azalaki kotala mwana oyo azwaki motole na ye liboso kutu abotama, mpe ndambo ya collier oyo ekangami na kingo na ye.
Mpo na nini mobali akobokola mwana oyo ayibaki destinée na ye? Eyano ezali na nkasa ya Zaiire.
Zattar mpe Mbeli
Zattar azali na banguna mingi. Azali kaka na monguna moko ya etumba: Mbeli. Moto oyo Mwana-mokonzi ya Lolendo amekaka na ye, mpe oyo aboyi kolongama na ye.
Zattar mpe Dawidi
Na nsima ya motuka ya bokonzi, tata azali koteya mwana na ye ndenge ya kozala mokonzi. Liteya nyonso ezali makasi. Liteya nyonso esukaka na fraze moko oyo Dawidi akomema bomoi na ye mobimba.
"Mokonzi oyo alakisaka bobangi na elongi na ye abengi mbwa-zamba nyonso ya etuka báya komeka ye."
Kasi mpasi elekaka uta na tata kino na mwana, libota na libota, kino mobali moko akozwa mokano ya kobuka zingazinga yango. Motuna ezali soki Zattar akozala mobali wana.
Makanisi ya bonkoko ya Afrika
Elilingi ya bokonzi ya Zattar ezwi makanisi na Mokonzi Salomo mpe na lisapo ya Mokonzi-mwasi ya Sudi. Masuwa na ye, Nommo, ememaka nkombo ya milimo ya mai ya bankoko ya bato ya Dogon ya Mali.
Lolenge na ye ya nyama, Kima monene Mukomboso, epesaka lokumu na mobateli ya zamba ya Kongo. Republiki Demokratiki ya Kongo ezali ndako ya bakima minene ya bangomba ya Virunga mpe bakima minene ya esobe ya Est oyo ezali esika mosusu te na mokili. Lokola Zattar, kima monene azali na kimia kino bakotungisa ye, mpe moto moko te akoki kotelemisa ye soki bakotungisi ye.
Kasi makanisi na ye ya solo ezali motuna oyo Afrika etunaka banda bikeke: bankoko bazalaki wapi ntango tozalaki na mposa na bango? Zattar azali oyo esalemaka ntango mwana-mokonzi atiki kozela eyano.
Bisika amonanaka
Zattar abimaka na lisolo mobimba ya Zaiire lokola noko ya Zaiire mpe moko ya makama na ye ya makasi koleka. Akambaka serie na ye moko, Zattar & Dawidi: Kimia ya Nkoko.
