Ní ọjọ́ pípẹ́ kí ààlà tó pín Àárín Gbùngbùn Áfíríkà sí orílẹ̀-èdè, ọ̀kan lára àwọn ìjọba tó tóbi jù lọ níbẹ̀ dúró ní ẹ̀gbẹ́ méjèèjì odò Kóńgò ìsàlẹ̀: Ìjọba Kongo. Ìtàn rẹ̀ jẹ́ òtítọ́, ó lọ́rọ̀, síbẹ̀ àwọn ènìyàn kò mọ̀ ọ́n tó. Òun náà sì ni gbòǹgbò ayé ISOLELE.
Ìjọba kan létí odò ńlá
Ìjọba Kongo dìde ní nǹkan bí ọ̀rúndún kẹrìnlá ní ibi tí ó jẹ́ Angola, Orílẹ̀-èdè Olómìnira Tiwantiwa ti Kóńgò àti Orílẹ̀-èdè Olómìnira ti Kóńgò lónìí. Ọba rẹ̀ ń jẹ́ orúkọ oyè Manikongo, àwọn ẹkùn rẹ̀ sì ń san owó orí fún olú-ìlú. Kongo ń ṣòwò, ó ń lo owó tirẹ̀ ti ìkarahun nzimbu, ó sì ṣètò agbègbè ńlá kan yí àwọn odò àti ọ̀nà rẹ̀ ká.
Mbanza Kongo, olú-ìlú ọba
Olú-ìlú náà, Mbanza Kongo, wà lórí pẹ̀tẹ́lẹ̀ kan ní àríwá Angola òde òní. Àárín ìtàn rẹ̀ ti wà lórí àkójọ Ogún Àgbáyé UNESCO láti 2017. Ibẹ̀ ni àwọn ọba ń gbé, ibi tí àwọn ìjòyè ń pàdé, àti ibi tí wọ́n ti ń pa ìtàn ìjọba mọ́.
Afonso I àti àwọn lẹ́tà sí Portugal
Ọba Afonso I, tí a tún ń pè ní Nzinga Mbemba, jọba ní ìbẹ̀rẹ̀ àwọn ọdún 1500. Ní 1526 ó kọ lẹ́tà sí ọba Portugal láti ráhùn pé òwò ẹrú ń sọ ilẹ̀ rẹ̀ di òfìfo. Àwọn lẹ́tà rẹ̀ wà lára àwọn ohùn Áfíríkà àkọsílẹ̀ tó pẹ́ jù lọ tí ó tako òwò ẹrú.
Kimpa Vita, wòlíì obìnrin
Ní ìbẹ̀rẹ̀ àwọn ọdún 1700, lẹ́yìn ọ̀pọ̀ ọdún ogun abẹ́lé, ọ̀dọ́bìnrin kan tí ń jẹ́ Kimpa Vita, tí a tún ń pè ní Dona Beatriz, wàásù ìṣọ̀kan Kongo padà. Wọ́n sun ún ní iná ní 1706. Nínú ayé ISOLELE ó padà gẹ́gẹ́ bí Kimpa Vita, Iná Àwọn Ayaba Tí A Gbàgbé.
Kongo nínú ayé ISOLELE
ISOLELE ń kọ́ ìran ọba lórí ìrántí yìí. Ọba Zola Kongo, Kìnnìún Iná Mímọ́, ni ọba ayé àkọ́kọ́ ti ìran ọ̀run Kongo, bàbá Kimoya Kandake àti bàbá-bàbá Zaiire, Ọmọ Ọba Kongo. Ka ìtàn náà ní kíkún nínú Zaiire: Ọmọ Ọba Kongo.
Àwọn ìbéèrè tí a sábà máa ń béèrè
Níbo ni Ìjọba Kongo wà?
Ní ẹ̀gbẹ́ méjèèjì odò Kóńgò ìsàlẹ̀, ní apá kan Angola, Orílẹ̀-èdè Olómìnira Tiwantiwa ti Kóńgò àti Orílẹ̀-èdè Olómìnira ti Kóńgò òde òní, olú-ìlú rẹ̀ sì ni Mbanza Kongo.
Ta ni Afonso I ti Kongo?
Ọba Kongo kan ní ìbẹ̀rẹ̀ àwọn ọdún 1500, tí a tún ń pè ní Nzinga Mbemba, tí ó kọ lẹ́tà sí ọba Portugal ní 1526 láti tako òwò ẹrú.
Ṣé ìwé àwòrán ìtàn wà nípa Ìjọba Kongo?
Bẹ́ẹ̀ ni. Ayé ISOLELE, tí a dá sílẹ̀ ní Kinshasa, ń sọ ìtàn àwọn ajogún Kongo nínú Zaiire: The Prince of Kongo.
Ṣàwárí àwọn ìwé
