Bande dessinée ya Kongo, to bande dessinée congolaise, ezali moko ya bonkoko ya BD oyo eleki bozwi na Afrika, banda na bililingi ya zulunalo tii na ba romans graphiques mobimba. Ebotamaki na ba zulunalo ya Congo belge na mobu 1921, mpe elekaki na ntango ya bokolonisi, Zaïre ya Mobutu mpe République démocratique du Congo ya lelo. Tala lisolo na yango, ba artiste oyo basalaki yango, mpe libota ya sika oyo ezali kokoma eteni ekolanda wuta na Kinshasa.
Ebandeli na ba zulunalo ya bokolonisi
Bililingi ya liboso ebimaki na ba zulunalo ya Congo belge na ebandeli ya bambula 1920. Mibu mingi, ba page yango esalemaki mingi na Bamindele, mpo na batangi Bamindele to mpo na "koteya" Bakongomani. Banda 1948, zulunalo Nos Images ebimisaki Les Aventures de Mbumbulu na lingala, swahili, kikongo mpe tshiluba, lisolo ya mateya oyo misionere moko ya Belgique asalaki. Tintin au Congo ya Hergé (1931) etiaki elilingi ya kotiola mboka, oyo ba artiste ya Kongo bazongiselaki eyano na mosala na bango.
Bakomi ya liboso ya Kongo
Na bambula 1950, ba artiste ya Kongo bakamataki kreyo. Na 1953, Paul M’Bila abandisaki Mbu et Mpia na La Croix du Congo. Na 1958, mokomi ya Kinshasa Albert Mongita asalaki Mukwapamba elongo na mosali bililingi Georges Lorofi, mpe babengaka ye tata ya bande dessinée ya mboka.
Jeunes pour jeunes mpe ntango ya ba revues
Sima ya lipanda, zulunalo ya Kinshasa Jeunes pour jeunes, oyo ebandaki na 1968, ekomaki eteyelo monene ya liboso ya BD ya Kongo. Denis Boyau, Sima Lukombo, Lepa Mabila Saye mpe Mavilus basalaki ba héros ya Afrika oyo bilenge batangi bamimonaki na kati na bango, lokola Apolosa mpe Sinatra. Na Lubumbashi, Mwana shaba junior ebimisaki Mayele, lisolo oyo ewumelaki koleka na lisolo mobimba ya BD ya Kongo.
Mongo Sisé mpe Barly Baruti, babandisi
Na bambula 1970, Mongo Sisé asekisaki Zaïre na Mata Mata et Pili Pili, mpe atiaki kati na yango kotiola makasi ya lisanga. Na 1980 akotaki na ba studio Hergé na Bruxelles, likambo ya liboso mpo na mosali bililingi moko ya Afrika, sima azongaki kobandisa zulunalo Bédé Afrique. Barly Baruti alandaki nzela yango: banda Mohuta et Mapeka tii na Eva K. mpe Mandrill na Mpoto, sima Madame Livingstone mpe Chaos debout à Kinshasa, akomaki mokomi ya BD ya Kongo oyo bayebi koleka na mokili mobimba.
Papa Mfumu’Eto mpe BD ya balabala
Na bambula 1990, Kinshasa ebandisaki BD na yango moko ya bato nyonso. Papa Mfumu’Eto 1er azalaki koteka na balabala babuku ya photocopie na lingala ya engumba, oyo esangisaki kotiola politiki, makambo ya molimo mpe bomoi ya mokolo na mokolo. Bakomi mingi babimisaki mpe batekaki mosala na bango moko. Molimo yango ya mokomi oyo asalaka mpe apanzaka babuku na ye moko ezali kaka elembo ya BD ya Kongo.
Libota oyo eyebani na mokili mobimba
Na bambula 2000 mpe 2010, BD ya Kongo ekatisaki ndelo. Pat Masioni abimisaki Rwanda 1994 mpe sima asalaki Unknown Soldier na Amerika. Serge Diantantu alobaki lisolo ya Simon Kimbangu, mpe Hallain Paluku, Al’Mata na Thembo Kash bazwaki ba éditeurs na Mpoto. Na Kinshasa, zulunalo Kin Label, oyo Asimba Bathy azalaki kokamba, esangisaki ba artiste mpe ebimisaki babuku ya lisanga lokola Congo 50, mpo na mibu ntuku mitano ya lipanda.
ISOLELE: eteni ya sika ya BD ya Kongo
ISOLELE ezali eteni ya lisolo oyo. Esalemaki na HRM King Kufulula, mobotami ya Kinshasa, Molongo ya ISOLELE esangisi bato ya masolo koleka 300 mpe esalaka elongo na ba illustrateurs 49 kati na Kinshasa mpe Bukavu. Mobateli na yango, Zaiire, Mwana-mokonzi ya Kongo, azali ndambo-nzambe oyo abotamaki na libongo ya ebale Kongo. Mwindo Lumumba, Panthère ya liboso ya Afrika, asangisi lisolo ya Mwindo ya bato ya Nyanga na libula ya Patrice Lumumba. Zaïko, mwana ya Kivu, alobi lisolo ya ɛsti ya Kongo wuta na kati.
ISOLELE epesaki BD oyo ebotamaki na Afrika nkombo na yango moko: Katiomics, wuta na Katiopa mpe comics, lokola manga ezali ya Japon. Katiomics ezali ba comics mpe ba romans graphiques oyo ba artiste ya Afrika bakomi, bayeisi langi mpe basali bililingi. Shango et Zaiire ebimi na minoko motoba, na kati lingala, kikongo, swahili mpe tshiluba, mpo bana ya Kongo batanga ba super-héros na monoko oyo balobaka na ndako.
Mituna oyo batunaka mingi
Bande dessinée ya Kongo ezali nini?
Bande dessinée ya Kongo, to bande dessinée congolaise, ezali BD oyo ba artiste ya République démocratique du Congo basalaka. Ebimaki mbala ya liboso na ba zulunalo na 1921, mpe lelo ezali na bakomi oyo babimisi mosala na Afrika, na Mpoto mpe na Amerika.
Bakomi minene ya BD ya Kongo bazali banani?
Na kati ya oyo bayebani koleka: Albert Mongita, Mongo Sisé, Barly Baruti, Papa Mfumu’Eto 1er, Pat Masioni, Serge Diantantu, Hallain Paluku, Thembo Kash mpe HRM King Kufulula, mosali ya Molongo ya ISOLELE.
Ba super-héros ya Kongo bazali?
Ee. ISOLELE esalaka ba super-héros ya Kongo mpe ya Afrika lokola Zaiire, Mwana-mokonzi ya Kongo, Mwindo Lumumba mpe Zaïko, na molongo ya bato ya masolo koleka 300.
Katiomics ezali nini?
Katiomics ezali lolenge ya BD ya Afrika oyo ISOLELE esalaki: ba comics mpe ba romans graphiques ya Kongo mpe ya Afrika, lokola manga ezali ya Japon.
Wapi nakoki kosomba buku ya BD ya Kongo?
Zaiire: The Prince of Kongo and The Necklace of Destiny ezali sikoyo na isoleleuniverse.com, mpe Shango et Zaiire ezali na précommande.
Yeba Katiomics
